F.6.4.1. Maddenin Tanecikli Yapısı / Önerilen Süre: 6 ders saati
Konu / Kavramlar: Tanecikli yapı, boşluklu yapı, hareketli yapı
F.6.4.1.1. Maddelerin; tanecikli, boşluklu ve hareketli yapıda olduğunu ifade eder.
F.6.4.1.2. Hâl değişimine bağlı olarak maddenin tanecikleri arasındaki boşluk ve taneciklerin hareketliliğinin değiştiğini deney yaparak karşılaştırır.
Madde nedir?
Madde, kütlesi ve hacmi olan her varlıktır. Bir başka deyişle, gözle görebildiğimiz veya göremediğimiz, dokunabildiğimiz veya dokunamadığımız, koklayabildiğimiz veya koklayamadığımız, tadabildiğimiz veya tadamadığımız, duyabildiğimiz veya duyamadığımız her şey maddedir.
Maddenin özellikleri nelerdir?
Maddenin iki temel özelliği vardır:
- Kütle: Maddenin tanecik sayısını gösteren bir özelliktir.
- Hacim: Maddenin ne kadar yer kapladığını gösteren bir özelliktir.
Maddenin diğer özellikleri şunlardır:
- Renk: Maddenin gözümüze nasıl göründüğünü gösteren bir özelliktir.
- Şekil: Maddenin dış görünüşünü gösteren bir özelliktir.
- Sertlik: Maddenin ne kadar yumuşak veya sert olduğunu gösteren bir özelliktir.
- Esneklik: Maddenin ne kadar bükülebilir veya şekil değiştirebilir olduğunu gösteren bir özelliktir.
- Yoğunluğu: Maddenin birim hacmindeki kütlesini gösteren bir özelliktir.
Maddenin tanecikli yapısı
Maddenin en küçük yapı taşları atomlardır. Atomlar aynı zamanda maddenin tanecikleri olarak da bilinirler. Bu tanecikler, katı, sıvı ve gaz olmak üzere üç farklı halde bulunurlar.
Katı haldeki maddeler
Katı haldeki maddelerde tanecikler birbirine sıkı sıkıya bağlıdır. Bu nedenle katı maddeler şekillerini koruyabilirler.
Katı maddelerin örnekleri şunlardır:
- Taş
- Tahta
- Metal
- Cam
- Şeker
- Tuz
- Pirinç
- Makarna
Katı Maddelerin Özellikleri
- Belirli bir hacmi ve şekli vardır.
- Maddenin en düzenli halidir.
- Tanecikler arasındaki boşluk çok azdır.
- Akışkanlık özelliği yoktur.
- Taneciklerinin hareket enerjileri düşüktür.
- Sıkıştırılamazlar.
- Tanecikleri titreşim oluştururlar.
- Konuldukları kabın şeklini almazlar.
Sıvı haldeki maddeler
Sıvı haldeki maddelerde tanecikler birbirine daha gevşek bağlıdır. Bu nedenle sıvı maddeler şekillerini koruyamazlar ve akışkandırlar.
Sıvı maddelere örnekler şunlardır:
- Su
- Süt
- Yağ
- Kolonya
- Şampuan
- Sirke
- Zeytinyağı
- Portakal suyu
Limonata
Sıvı Maddelerin Özellikleri
- Tanecikleri arasındaki boşluk katılara göre daha çok olduğu için sıvı maddeler daha düzensizdir.
• Sıvıları oluşturan tanecikler arasındaki boşluklar, katılara göre biraz fazladır.
• Sıvı tanecikleri arasındaki çekim kuvveti, katılardakine göre daha azdır.
• Sıvıların belirli bir şekli yoktur. Bulundukları kabın şeklini alırlar.
• Sıvıların belirli bir hacmi vardır.
• Tanecikler arasında az da olsa boşluk olduğundan akışkanlık özelliğine sahiptir.
• Sıvılar çok az sıkıştırılabilir ama sıkıştırılamaz kabul edilmektedir.
Gaz haldeki maddeler
Gaz haldeki maddelerde tanecikler birbirinden çok uzaktadır. Bu nedenle gaz maddeler şeklini koruyamazlar ve her yöne yayılırlar.
Gaz maddelere örnekler şunlardır:
- Hava
- Azot
- Oksijen
- Karbondioksit
- Neon
- Azot monoksit:
- Kükürt dioksit
- Metan
Gaz Maddelerin Özellikleri
- Tanecikler arasındaki boşluk en fazla olduğu için maddenin gaz hali, maddenin en düzensiz halidir.
• Gazları oluşturan tanecikler arasındaki boşluklar çok fazladır.
• Gazları oluşturan tanecikler birbirinden çok uzak olduğu için tanecikler arasındaki çekim kuvveti çok azdır.
• Gazlarda sıvılar gibi belirli bir şekli yoktur. Bulundukları kabın şeklini alırlar.
• Gazların belirli bir hacmi yoktur. Bulundukları kabın hacmini alırlar.
• Gazlar, uçucu bir özelliğe sahiptir bu yüzden bulundukları ortama yayılır. Örneğin kolonya ısı almasıyla ortama kokusu yayılır.
• Gazları oluşturan tanecikler arası boşluk çok olduğu için sıkıştırılabilirler.
