Canlıların içinde yaşadığı, etkileşimde bulunduğu ortama çevre denir. İnsanlar, yaşamlarını sürdürmek için çevreden yararlanırken bazen doğaya zarar verebilirler. Bu etkileşimin en önemli parçalarından biri de dünyamızdaki canlı zenginliği, yani biyoçeşitliliktir.
- Biyoçeşitlilik Nedir?
Bir bölgedeki bitki ve hayvan türlerinin çeşit sayısına ve zenginliğine biyoçeşitlilik denir. Biyoçeşitlilik, bir ekosistemin sağlıklı olduğunun en büyük göstergesidir.
- Neden Önemlidir? * Tarım, hayvancılık, eczacılık ve sanayi gibi alanlarda hammadde sağlar.
- Ekosistemi dengede tutar; havayı ve suyu temizler.
- Turizm ve rekreasyon (dinlenme) alanları oluşturur.
- Biyoçeşitliliği Tehdit Eden Faktörler
İnsan faaliyetleri sonucunda biyoçeşitlilik her geçen gün azalmaktadır. Bu tehditlerin başlıcaları şunlardır:
- Çevre Kirliliği: Hava, su ve toprak kirliliği canlıların yaşam alanlarını bozar.
- Aşırı ve Kaçak Avlanma: Canlı türlerinin sayısının hızla azalmasına neden olur.
- Doğal Yaşam Alanlarının Tahribi: Orman yangınları, sulak alanların kurutulması ve aşırı kentleşme.
- Küresel Isınma: İklim değişikliği canlıların uyum sağlama sürecini zorlaştırır.
- Doğal Afetler: Deprem, sel ve heyelan gibi olaylar biyoçeşitliliği anlık olarak etkileyebilir.
- Nesli Tükenen ve Tükenme Tehlikesi Altındaki Canlılar
Biyoçeşitlilikteki en büyük kayıp, türlerin tamamen yok olmasıdır. Bu durumu üç başlıkta inceleyebiliriz:
A) Dünyada Nesli Tükenmiş Canlılar
Geçmişte yaşamış ancak günümüzde hiçbir örneği kalmamış canlılardır.
- Örnekler: Dinozor, Mamut, Moa Kuşu, Dodo Kuşu.
B) Türkiye’de Nesli Tükenmiş Canlılar
Eskiden ülkemiz topraklarında yaşayan ancak artık bulunmayan canlılardır.
- Örnekler: Anadolu Kaplanı, Asya Fili, Kunduz, Kafkas Bizonu.
C) Nesli Tükenme Tehlikesiyle Karşı Karşıya Olanlar
Sayıları çok azalan ve koruma altına alınmazlarsa tamamen yok olacak canlılardır.
- Dünyada: Panda, Kutup Ayısı, Mavi Balina, Karetta Karetta.
- Türkiye’de: Kelaynak Kuşu, Akdeniz Foku, Alageyik, Boz Ayı, Kardelen Çiçeği.
- Biyoçeşitliliği Korumak İçin Alınması Gereken Önlemler
Doğayı ve canlıları korumak her bireyin görevidir. İşte çözüm yolları:
- Eğitim: İnsanlar doğa sevgisi ve biyoçeşitlilik konusunda bilinçlendirilmelidir.
- Koruma Alanları: Milli parklar ve doğal sit alanlarının sayısı artırılmalıdır.
- Av Yasağı: Kontrolsüz ve zamansız avlanmanın önüne geçilmelidir.
- Organik Tarım: Tarım ilaçlarının ve kimyasalların kullanımı sınırlandırılmalıdır.
- Geri Dönüşüm: Kaynaklar verimli kullanılmalı, atıklar doğaya bırakılmamalıdır.
- İnsan ve Çevre Etkileşimi (Kirlilikler)
İnsan faaliyetleri çevre kirliliğine yol açarak biyoçeşitliliği doğrudan etkiler:
- Hava Kirliliği: Fabrika bacaları ve egzoz gazları asit yağmurlarına neden olur.
- Su Kirliliği: Evsel ve endüstriyel atıkların sulara karışması su altı yaşamını öldürür.
- Toprak Kirliliği: Yapay gübreler ve piller toprağın verimini düşürür.
Öğrenciler İçin Özet Notlar
- Biyoçeşitlilik, doğanın **”yaşam bankası”**dır.
- Nesli tükenmekte olan canlıları korumak için onları doğal ortamlarında bırakmalıyız.
- Kelaynaklar ülkemizde özellikle Şanlıurfa Birecik’te koruma altındadır.
- Unutma; bir türün yok olması, besin zincirindeki diğer tüm halkaları etkiler.
